Olej kokosowy – lepiej spożywać nierafinowany czy rafinowany?

 

Od kilku lat obserwuje się rosnące zainteresowanie tłuszczami. Ostatnio szczególnie popularny stał się olej kokosowy, który możemy kupić zarówno w sklepach ze zdrową żywnością, jak i w supermarketach.

 

Trochę historii…

 Olej kokosowy jest uważany za najstarszy olej na świecie, był używany już 4000 lat temu.

Jest powszechnie stosowany na całym świecie, głównie w tropikalnych regionach Azji Południowej, Afryce, Ameryce Środkowej i na Karaibach ze względu na rosnące tam palmy kokosowe. Olej ten był wykorzystywany od wieków w celach kulinarnych, w kosmetologii i leczeniu chorób. Uważa się, że jest on pomocny jako środek przeciwbakteryjny, przeciwgrzybiczy, przeciwwirusowy i przeciwdepresyjny, posiada działanie hepatoprotekcyjne oraz wykorzystuje się go w leczeniu zespołu metabolicznego i hiperlipidemii.

Od niedawna nierafinowany olej kokosowy (VCO) zyskuje uznanie jako żywność funkcjonalna dzięki swoim właściwościom zdrowotnym, takim jak wysoka zawartość witamin, składników mineralnych oraz substancji przeciwutleniających.

 

Różnica pomiędzy olejami kokosowymi rafinowanymi a nierafinowanymi

Najlepszy skład posiadają oleje nierafinowane. Co kryje się pod tym określeniem? Są to oleje kokosowe zawierające wszystkie cenne składniki, które znajdują się wewnątrz kokosa. Olej ten jest bogaty w sterole i skwalen, a także w substancje aktywne biologicznie m.in. tokoferole, polifenole i fitosterole, przez co posiada wysoką aktywność antyutleniającą.

W sklepach jest dostępny także olej kokosowy rafinowany, czyli bezzapachowy. Jego właściwości fizykochemiczne zostają zmienione podczas rafinacji, kiedy to następuje częściowe usunięcie związków polifenolowych, tokoferoli oraz steroli. Rafinowany olej kokosowy posiada jednakże wyższą temperaturę palenia, co jest istotne, jeżeli wykorzystujemy go do obróbki termicznej w postaci np. smażenia. Dodatkowo zaletą jest, iż nie zmienia on smaku i zapachu przygotowywanej potrawy.

 

Właściwości oleju kokosowego

Olej kokosowy składa się z 90-95% nasyconych kwasów tłuszczowych, i to dzięki nim w temperaturze pokojowej zmienia konsystencje na stałą. Olej kokosowy zawiera głównie kwas laurynowy (47,5%). Jest to kwas tłuszczowy o niskim ciężarze cząsteczkowym, który jest lepszą alternatywą dla innych nasyconych kwasów tłuszczowych.

Badania udowadniają, iż stężenie lipoproteiny o małej gęstości (LDL) jest relatywnie wyższe u osób spożywających olej i/lub masło w porównaniu z osobami spożywającymi olej kokosowy. Nierafinowany olej kokosowy (VCO) jest bogaty w trójglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT). W przeciwieństwie do trójglicerydów długołańcuchowych (LCT), trójglicerydy o średniej długości są natychmiast transportowane do wątroby i metabolizowane pod kątem wytworzenia energii. MCT może zatem pomóc w obniżeniu ryzyka miażdżycy tętnic. Część badań naukowych potwierdza, iż spożywając olej kokosowy możemy liczyć również na spadek poziomu całkowitego cholesterolu w surowicy krwi, a także obniżenie ilości cholesterolu frakcji LDL i VLDL. Ponadto wykryto, iż regularny dodatek VCO do potraw odpowiada za podwyższenie poziomu cholesterolu HDL, zwiększając w ten sposób kardioprotekcyjne korzyści ze spożywania oleju kokosowego.

 

Więc jeść czy nie jeść?

Pomimo że olej kokosowy zawiera wiele cennych substancji, należy pamiętać, iż jest on źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych. Ważne jest, aby przestrzegać wytycznych Instytutu Żywności i Żywienia, według których zaleca się spożywanie głównie nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak: lniany, rzepakowy oraz oliwa z oliwek, a także unikanie tłuszczów zwierzęcych. 

Jako dietetyk mogę polecić olej lniany jako dodatek do sałatek, natomiast do smażenia zdecydowanie rekomenduję olej kokosowy (jeśli zamierzamy smażyć krótko – nierafinowany olej kokosowy, natomiast do smażenia przez dłuższy czas – rafinowany olej kokosowy).

 

Źródła:        

  1.        Shankar P., Ahuja S., Tracchio A. (2014), Coconut Oil – a review, Agro FOOD Industry Hi Tech, 24 (5): 62-64.
  2.        DebMandal M., Mandal S. (2011), Coconut (Cocos nucifera L.: Arecaceae): in health promotion and disease prevention, Asian Pac. J. Trop. Med., 4(3): 241-247.
  3.        Burnett C.L., et al. (2011), Final report on the safety assessment of Cocos nucifera (coconut) oil and related ingredients, Int. J. Toxicol., 30(3): 5-16.
  4.        Nevin K.G., Rajamohan T. (2004), Beneficial effects of virgin coconut oil on lipid parameters and in vitro LDL oxidation, Clin. Biochem.,  37(9): 830-835.
  5.        Creswell D.C., Brooks C.C. (1971), Composition, Apparent Digestibility and Energy Evaluation of Coconut Oil and Coconut Meal, J. Anim. Sci., 33(2): 366-369.
  6.        Feranil A.B., et. al. (2011), Coconut oil is associated with a beneficial lipid profile in pre-menopausal women in the Philippines, Asia Pac. J. Clin. Nutr., 20(2): 190-195.
  7.        Cox C., et. al. (1995), Effects of coconut oil, butter, and safflower oil on lipids and lipoproteins in persons with moderately elevated cholesterol levels, J. Lipid Res., 36(8): 1787-1795.

mgr Karina Błądkowska – Dietetyk

 

Autorka artykułów jest absolwentką studiów stacjonarnych licencjackich na kierunku Dietetyka oraz studiów stacjonarnych magisterskich na kierunku Żywienie Człowieka i Dietetyka Wydziału Nauk o Żywności i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Jestosobą pracowitą oraz ambitną, co pozwoliło jej na ukończenie studiów z wysoką średnią oraz bardzo dobrą oceną na dyplomie.

W czasie studiów Pani Magister wykazywała się zaangażowaniem w działalność Studenckiego Koła Naukowego Dietetyków, gdzie m.in. prowadziła warsztaty edukacyjne, uczestniczyła w wielu szkoleniach oraz brała czynny udział w konferencjach naukowych w tematyce żywienia człowieka.

Pani Karina specjalizuje się w żywieniu sportowców, osób aktywnych fizycznie oraz kobiet ciężarnych. Jest również autorem rozdziału „Wpływ żywienia na prawidłowy przebieg ciąży”, który ukazał się w monografii naukowej pt. „Żywność dla Przyszłości” XLIII Sesji Naukowej Komitetu Nauk o Żywności i Żywieniu PAN 2017.